Co oznacza zgodność, a co niezgodność towaru z umową?

Jeszcze do niedawna podstawą odpowiedzialności sprzedawcy wobec konsumenta była rękojmia za wady. Jednak od 2023 roku wszystko się zmieniło. Zgodność i niezgodność towaru z umową to dziś kluczowe pojęcia, które decydują o prawach konsumenta i obowiązkach sprzedawcy. Zastąpiły one wcześniejsze regulacje dotyczące wad fizycznych i prawnych, znane z Kodeksu cywilnego. W ich miejsce pojawił się zupełnie nowy system ochrony konsumenta, który wywodzi się z prawa unijnego.

W kolejnych częściach artykułu wyjaśnimy:

• dlaczego zrezygnowano z rękojmi w sprzedaży konsumenckiej,
• od kiedy obowiązują nowe przepisy,
• jakie są podstawy prawne tych zmian,
• co oznacza zgodność towaru z umową i co możesz zrobić, gdy towar jest niezgodny z umową.

Koniec rękojmi w sprzedaży konsumenckiej – od kiedy i dlaczego?

Z dniem 1 stycznia 2023 r. zakończyło się stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego o rękojmi w relacjach między przedsiębiorcą, a konsumentem. Zastąpiły je nowe zasady odpowiedzialności sprzedawcy, oparte na pojęciu zgodności towaru z umową, uregulowane w rozdziale 5a ustawy o prawach konsumenta.

Podstawę prawną tej zmiany stanowi art. 43a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. z 2023 r. poz. 2759), w którym stanowi się, że:

„W razie braku zgodności towaru z umową konsumentowi przysługują uprawnienia określone w niniejszym rozdziale. Do umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru na konsumenta, w tym w szczególności umów sprzedaży, umów dostawy oraz umów o dzieło będące towarem, nie stosuje się przepisów księgi trzeciej tytułu XI działu II ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, 1615, 1890 i 1933).”

Zmiana ma charakter systemowy. W sprzedaży konsumenckiej wyłącza stosowanie przepisów o rękojmi znajdujących się w kodeksie cywilnym i zastępuje je odrębnym zestawem przepisów konsumenckich, wynikających z wdrożenia Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów.  Ustawodawca zdecydował się na całkowite odejście od dotychczasowego pojęcia „wady fizycznej” na rzecz pozytywnej definicji zgodności towaru z umową, co ma uprościć dochodzenie roszczeń i ujednolicić standardy w całej Unii Europejskiej.

Co to znaczy, że towar jest zgodny z umową?

Pojęcie zgodności towaru z umową zostało wprowadzone do polskiego prawa konsumenckiego jako element systemowej zmiany, która zastąpiła tradycyjną rękojmię za wady. Nowe przepisy definiują to pojęcie w sposób szczegółowy, rozróżniając kryteria subiektywne – związane z ustaleniami umownymi – oraz kryteria obiektywne – wynikające z oczekiwań przeciętnego konsumenta.

Kryteria subiektywne (art. 43b ust. 1)

Zgodnie z art. 43b ust. 1 ustawy o prawach konsumenta, towar jest zgodny z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają w szczególności jego:

• opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność i funkcjonalność;
• przydatność do szczególnego celu, do którego jest potrzebny konsumentowi, o którym konsument powiadomił sprzedawcę najpóźniej w chwili zawarcia umowy i który sprzedawca zaakceptował.

To właśnie te elementy odzwierciedlają ustalenia umowne między sprzedawcą a konsumentem, dlatego nazywane są subiektywnymi kryteriami zgodności.

Kryteria obiektywne (art. 43b ust. 2)

Aby towar został uznany za zgodny z umową, musi także spełniać kryteria obiektywne, określone w art. 43b ust. 2. Są to cechy typowe dla danego rodzaju towaru – niezależnie od indywidualnych ustaleń między stronami. Zalicza się do nich:

• przydatność do celów, do których zazwyczaj używa się towaru tego rodzaju;
• trwałość, bezpieczeństwo i inne cechy, jakich konsument może rozsądnie oczekiwać;
• odpowiednie opakowanie, akcesoria i instrukcje;
• zgodność z próbką lub wzorem, jeżeli zostały udostępnione przed zawarciem umowy.

Przepisy wyraźnie stanowią, że zgodność musi występować zarówno względem kryteriów subiektywnych, jak i obiektywnych. To oznacza, że nawet jeśli towar odpowiada ustaleniom umownym (np. rozmiar czy kolor), ale odbiega od cech typowych dla danego produktu (np. szczelności na przenikanie powietrza, wodoszczelności, przenikalności cieplnej), może zostać uznany za niezgodny z umową.

Kiedy towar jest niezgodny z umową?

O tym, czy towar jest zgodny z umową, decyduje łączne spełnienie subiektywnych i obiektywnych kryteriów zgodności. Jeśli towar nie spełnia któregokolwiek z tych kryteriów – na przykład nie odpowiada ustaleniom umownym, nie nadaje się do zwykłego użytku albo nie posiada oczekiwanych cech – uznaje się go za niezgodny z umową.

Jak długo przedsiębiorca odpowiada za niezgodność towaru z umową?

Czasowe granice odpowiedzialności przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową zostały określone w art. 43c Ustawy o prawach konsumenta. Kiedy i jak długo przedsiębiorca odpowiada za niezgodność towaru z umową

1. Przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego dostarczenia.
2. Przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego ujawniony w ciągu dwóch lat od chwili dostarczenia towaru.
3. Domniemywa się, że brak zgodności towaru z umową, który ujawnił się przed upływem dwóch lat od chwili dostarczenia towaru, istniał w chwili jego dostarczenia, o ile nie zostanie udowodnione inaczej lub domniemania tego nie można pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem braku zgodności towaru z umową.

Domniemanie, o którym mowa w pkt.3 działało również w czasie obowiązywania w sprzedaży konsumenckiej przepisów o rękojmi za wady, ale znowelizowana ustawa o prawach konsumenta wydłużyła czas obowiązywania tego domniemania z jednego roku do dwóch lat, co w istotny sposób działa na korzyść konsumenta.

W pewnych sytuacjach możliwe jest wydłużenie dwuletniego okresu, w którym konsument może skorzystać z uprawnień z tytułu niezgodności towaru z umową. Dotyczy to zwłaszcza dwóch przypadków:

• jeżeli termin przydatności towaru do użycia, określony przez przedsiębiorcę, jego poprzedników prawnych lub osoby działające w ich imieniu, jest dłuższy niż dwa lata,
• jeżeli konsument zdecyduje się skorzystać z gwarancji jakości, to zgodnie z 579 § 3 K.c.: „…bieg terminu do wykonania uprawnień z tytułu niezgodności rzeczy sprzedanej z umową ulega zawieszeniu z dniem zawiadomienia sprzedawcy o wadzie. Termin ten biegnie dalej od dnia odmowy przez gwaranta wykonania obowiązków wynikających z gwarancji albo bezskutecznego upływu czasu na ich wykonanie.”

Innymi słowy – po spełnieniu przez konsumenta obowiązku zawiadomienia o wadzie czas korzystania przez niego z gwarancji nie „zużywa” okresu ustawowej odpowiedzialności przedsiębiorcy. Jeżeli naprawa lub wymiana w ramach gwarancji nie zostanie wykonana, konsument nadal może powołać się na niezgodność towaru z umową na gruncie przepisów ustawy, a czas odpowiedzialności przedsiębiorcy odpowiednio się wydłuża.

Co może zrobić konsument, gdy towar jest niezgodny z umową?

Jeśli zakupiony towar okaże się niezgodny z umową, konsument może skorzystać z konkretnych uprawnień. Ustawodawca przewidział czteroetapowy model dochodzenia roszczeń, w którym uprawnienia konsumenta są ułożone w określonej kolejności. Podstawą prawną tej procedury są przepisy art. 43d i 43e ustawy o prawach konsumenta.

Zgodnie z art. 43d jeżeli towar jest niezgodny z umową, konsument może żądać:

• naprawy towaru

lub

• wymiany towaru na nowy.

Sprzedawca musi wykonać żądanie bezpłatnie, bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta i w rozsądnym czasie. Może odmówić spełnienia żądania, jeżeli doprowadzenie towaru do zgodności jest niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów.

Zgodnie z art. 43e, jeśli naprawa albo wymiana nie zostały wykonane w odpowiednim czasie, nie zostały wykonane w ogóle albo okazały się nieskuteczne wówczas konsument może żądać

• obniżenia ceny

albo

• odstąpić od umowy

Warto pamiętać, że odstąpienie od umowy przez konsumenta jest niemożliwe o ile brak zgodności towaru z umową jest nieistotny. Nowe przepisy wprowadzają jednak kolejne ważne dla każdego konsumenta domniemanie, a mianowicie domniemanie istotności braku zgodności towaru z umową! W art.43e ust.4 stwierdza się wprost: „Konsument nie może odstąpić od umowy, jeżeli brak zgodności towaru z umową jest nieistotny. Domniemywa się, że brak zgodności towaru z umową jest istotny.”

W związku z tym, w każdym przypadku sprzedaży konsumenckiej, to na przedsiębiorcy spoczywa obowiązek udowodnienia, że niezgodność towaru z umową jest nieistotna.

W razie odstąpienia od umowy konsument niezwłocznie zwraca towar przedsiębiorcy na jego koszt. Przedsiębiorca zwraca konsumentowi cenę niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania towaru lub dowodu jego odesłania (art. 43e ust.6 uopk).

Podsumowanie dla Konsumenta

• Rękojmia za wady w sprzedaży konsumenckiej została wyłączona.
• Od 1 stycznia 2023 r. w relacjach przedsiębiorców z konsumentami stosuje się wyłącznie przepisy ustawy o prawach konsumenta.
• Nowe przepisy opierają się na pojęciu zgodności towaru z umową, które obejmuje zarówno ustalenia między stronami (kryteria subiektywne), jak i cechy typowe dla danego towaru (kryteria obiektywne).
• Jeśli wada towaru ujawni się w ciągu 2 lat od chwili dostarczenia towaru, domniemywa się, że istniała już w chwili dostarczenia towaru – to tzw. domniemanie istnienia niezgodności.
• Okres odpowiedzialności przedsiębiorcy może być dłuższy wtedy, gdy określono dłuższy termin przydatności towaru do użycia albo po spełnieniu dodatkowego warunku wtedy, gdy konsument korzystał z gwarancji.
• Konsument w pierwszej kolejności ma prawo żądać naprawy lub wymiany towaru. Sprzedawca nie może odmówić, chyba że byłoby to niemożliwe lub zbyt kosztowne.
• Jeśli naprawa lub wymiana zawiodą – konsument może żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy i odzyskać pieniądze.
• Przy odstąpieniu od umowy obowiązuje domniemanie, że brak zgodności towaru z umową jest istotny – to sprzedawca musi udowodnić, że brak zgodności jest nieistotny.
• Reklamację można złożyć w dowolnej formie – pisemnie, ustnie, mailowo lub telefonicznie – liczy się możliwość udowodnienia, że została złożona.