Reklamacyjna bomba pod okiennym biznesem

W sprzedaży okien rzadko dochodzi do nagłych rewolucji. Zmiany są zwykle zapowiadane, szeroko dyskutowane i rozłożone w czasie. Jednak same konsultacje nie chronią przed kłopotami, zwłaszcza wtedy, gdy regulacje dotyczą odmiennych obszarów, a ich skutki ujawniają się na styku różnych porządków prawnych. Z takim właśnie zderzeniem mamy dziś do czynienia w przypadku przepisów Ustawy o ochronie konsumenta oraz nowego CPR, unijnego rozporządzenia w sprawie wyrobów budowlanych.

1. Punkt wyjścia: Ustawa o prawach konsumenta

Nowa ustawa o prawach konsumenta obowiązuje od 1 stycznia 2023 r. Stanowi ona implementację dyrektywy (UE) 2019/771 dotyczącej umów sprzedaży towarów. Na poziomie unijnym dyrektywa ustanawia minimalny standard ochrony konsumenta. Jednym z jego elementów jest zasada, że sprzedawca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową ujawniony w ciągu dwóch lat od dostarczenia towaru.

Polski ustawodawca nie ograniczył się jednak do prostego powtórzenia unijnego minimum. W art. 43c Ustawy o prawach konsumenta zachowano dwuletni horyzont odpowiedzialności, ale jednocześnie wprowadzono mechanizm, który może ten okres istotnie wydłużyć.

„Przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili, chyba że termin przydatności towaru do użycia, określony przez przedsiębiorcę, jego poprzedników prawnych lub osoby działające w ich imieniu, jest dłuższy.”

W ten sposób krajowy przepis nie tylko powiela rozwiązanie przyjęte w dyrektywie, lecz je rozszerza. Czas odpowiedzialności zostaje powiązany z informacją o przydatności towaru do użycia. Do tej pory mechanizm ten funkcjonował w branży okiennej na marginesie praktyki reklamacyjnej. Ten margines zaczyna znikać – za sprawą nowego CPR.

2. Punkt wyjścia: CPR i ogólne informacje o wyrobie

Drugim elementem reklamacyjnej układanki jest rozporządzenie CPR (UE) 2024/3110, które co do zasady powinno stosować się w obrocie od 8 stycznia 2026 r. Nowy CPR wyraźnie wzmacnia znaczenie informacji o wyrobie budowlanym.

Zgodnie z art. 9 ust.1 ogólne informacje o wyrobie, instrukcje użytkowania oraz informacje dotyczące bezpieczeństwa muszą towarzyszyć wyrobom objętym zharmonizowaną specyfikacją techniczną lub europejską oceną techniczną. Zakres tych informacji określono w załączniku nr IV rozporządzenia. Dodatkowo art.22 ust.6 nakłada na producenta obowiązek zapewnienia, aby informacje te były przekazywane przy udostępnianiu wyrobu na rynku.

Szczególne znaczenie ma załącznik IV, w którym w pkt 1.2 określono elementy opisu wyrobu. Obejmuje on m.in. deklarowane zastosowania, zamierzonych użytkowników oraz warunki użytkowania, a także wskazuje wprost obowiązek podania szacowanego średniego i minimalnego okresu użytkowania wyrobu zgodnie z deklarowanym zastosowaniem, (trwałość).

W ten sposób ogólne informacje o wyrobie tracą charakter fakultatywny i marketingowy, stając się elementem obowiązku informacyjnego, za który pełną odpowiedzialność ponosi producent, a trwałość wyrobu zostaje przeniesiona z obszaru opisów handlowych do sfery formalnych zobowiązań ustawowych.

3. Punkt styku: trwałość okna, jako czynnik zmieniający horyzont odpowiedzialności reklamacyjnej przedsiębiorcy

W tym miejscu ujawnia się właściwy punkt styku obu regulacji prawnych. Nie chodzi o sprzeczność przepisów. Problemem jest ich funkcjonalne nakładanie. Informacja przekazywana w jednym reżimie prawnym zaczyna wywoływać skutki w innym.

Ustawa o prawach konsumenta wiąże odpowiedzialność sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową z dwuletnim okresem, chyba że przedsiębiorca, jego poprzednik prawny lub osoba działające w ich imieniu określi dłuższy termin przydatności towaru do użycia. Przez lata przepis ten miał ograniczone znaczenie praktyczne. Rzadko dochodziło bowiem do jednoznacznego i formalnego określania takiego wydłużonego terminu przydatności okien do użycia.

Nowy CPR zasadniczo zmienia tę sytuację. Obowiązek podania szacowanego średniego i minimalnego okresu użytkowania sprawia, że trwałość przestaje być luźną deklaracją. Staje się informacją regulacyjną, która towarzyszy wyrobowi w obrocie.

W efekcie informacja o trwałości, wymagana przez CPR, może zostać odczytana na gruncie prawa konsumenckiego jako określenie terminu przydatności towaru do użycia. To z kolei uruchamia art. 43c ustawy w jego rozszerzającym wariancie i może prowadzić do wydłużenia horyzontu odpowiedzialności reklamacyjnej przedsiębiorców w sprzedaży B2C.

Nie jest to efekt zamierzonej ingerencji w system reklamacyjny. To konsekwencja przeniesienia informacji o trwałości wyrobów budowlanych do sfery normatywnej, w której każda deklaracja nabiera znaczenia prawnego.

4. Punkt konfliktu: 20 lat użytkowania okna – 20 lat odpowiedzialności?

Na tym tle pojawia się pytanie o charakterze fundamentalnym: czy wskazanie przez producenta okresu użytkowania okna na poziomie 20 lat oznacza wydłużenie odpowiedzialności reklamacyjnej przedsiębiorcy dokonującego sprzedaży B2C do 20 lat?

Intuicyjna odpowiedź brzmi: nie. Odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową powszechnie kojarzona jest z okresem dwuletnim. Tymczasem art. 43c nie ustanawia tej granicy w sposób bezwzględny.

Jeżeli – w wyniku obowiązków wynikających z CPR – w dokumentacji wyrobu pojawia się informacja o minimalnym okresie użytkowania wynoszącym 20 lat, powstaje pytanie, czy nie jest to właśnie określenie terminu przydatności towaru do użycia, o którym mówi się w art. 43c ustawy o prawach konsumenta.

Nie oznacza to automatycznej skuteczności każdej reklamacji złożonej po wielu latach. Odpowiedzialność nadal dotyczy braku zgodności istniejącego w chwili dostarczenia towaru. Zmienia się jednak horyzont czasowy, w którym taka odpowiedzialność może być w ogóle rozpatrywana. W tym kontekście zupełnie innego spojrzenia wymaga także kwestia ciężaru dowodu. Wydaje się być kuriozalnym wymaganie, aby przedsiębiorca po 20 latach użytkowania okna przez konsumenta udowodnił, że w chwili dostarczenia okno było zgodne z umową.

W tym sensie informacja o dwudziestoletnim okresie użytkowania przestaje być neutralnym opisem cech wyrobu. Staje się punktem odniesienia przy ocenie zgodności towaru z umową w dłuższej perspektywie.

5. Punkt braku równowagi: producent vs. dystrybutor

Na tle tych mechanizmów szczególnie wyraźna staje się różnica odpowiedzialności za jakość wyrobu pomiędzy producentami działającymi w modelu B2B, a dystrybutorami sprzedającymi okna konsumentom w modelu B2C.

Producent funkcjonujący w relacjach B2B może w szerokim zakresie kształtować swoją odpowiedzialność kontraktową. Może ją ograniczać, a nawet wyłączać. Informacja o trwałości, przekazywana w wykonaniu przepisów CPR, nie musi automatycznie oznaczać wieloletniej odpowiedzialności producenta wobec profesjonalnego kontrahenta.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy-dystrybutora w sprzedaży konsumenckiej. Odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową ma tu charakter ustawowy. Nie podlega modyfikacji na niekorzyść konsumenta, co więcej konsument nie może się zrzec swoich praw. Dystrybutor nie ma więc wpływu ani na treść art. 43c, ani na skutki jego zastosowania w połączeniu z CPR.

W praktyce oznacza to, że ciężar potencjalnie wydłużonej odpowiedzialności może obciążyć podmioty znajdujące się na końcu łańcucha dystrybucji, mimo że to nie one kształtują treść informacji o trwałości wyrobu.

Saper pilnie potrzebny

Opisany mechanizm nie dotyczy wyłącznie rynku okien. Obejmie setki tysięcy konsumentów kupujących wyroby budowlane z myślą o ich wieloletnim użytkowaniu oraz dziesiątki tysięcy drobnych firm handlowych, które sprzedają te wyroby konsumentom w ustawowym reżimie odpowiedzialności. Sprawa nie jest błaha!

Formalne rozbrojenie bomby tykającej w sprzedaży konsumenckiej pod biznesami sprzedawców wyrobów budowlanych nie będzie szybkie i proste. Potrzebna byłaby ustawa o zmianie ustawy. Ministerstwo, Sejm, Senat, Prezydent. Koszmarnie długa i kręta legislacyjna droga. Warto jednak zacząć działać, póki jeszcze jest czas. Wejście w życie obowiązku informacyjnego wynikającego z CPR jest czasowo odroczone, ale zegar nieubłaganie tyka. Saper pilnie potrzebny!